Derk Jan Eppink: "Dit zijn de lessen van de Trump-revolutie"

Verkiezingen produceren vaak nuttige lessen. Opiniepeilers voorspelden een "Democratische golf" bij de presidentsverkiezingen van 3 november. Die bleef uit. Republikeinen deden het beter dan gedacht. Trump kreeg, als Republikeins president, de meeste steun van zwarte en Latino kiezers sinds 1960. Zijn confronterende stijl speelde hem ook parten. Zou hij iets meer Reagans charme hebben gehad, dan had hij makkelijk gewonnen. Toch zal hij blijven, als leider van een beweging van conservatieven, arbeiders en minderheden. De Democraten krijgen een gevecht in eigen partij, tussen gematigd links en radicaal-links van de jonge garde, geleid door Alexandra Ocasio-Cortez. Amerikaanse "cultuurmarxisten" in een verbeten Kulturkampf.

Amerika biedt ons altijd lessen, al verschilt het systeem. De Amerikaanse politiek is een bokswedstrijd, confronterend en hard. De Nederlandse politiek is knus polderen rondom de koffietafel. Het moet gezellig blijven: consensus is het heilige doel. In Washington DC kan een partij veel macht vergaren, zelfs de volledige. In Nederland is macht relatief: een partij die 20% van de stemmen haalt is al "machtig". In Amerika zijn abrupte koerswijzigingen mogelijk. Trump heeft aan de boom geschud en er vielen veel appels uit. In Nederland is het de bedoeling dat niemand in de buurt van de boom komt.

Een ander systeem

Het nadeel van het Nederlands systeem is dat macht niet meer ligt bij de verkozenen in het parlement, maar de deur uit werd gepolderd. Ons immigratiebeleid wordt bepaald door internationale organisaties omdat bepalingen van verdragen direct doorwerken in het Nederlands recht. Het buitenland beslist over ons binnenland. Het klimaatbeleid werd uitbesteed aan klimaattafels waar zelfbenoemde kardinalen zoals Ed Nijpels beleidsmakers worden. De burger is ontvangende en betalende partij - maar heeft niets meer over het beleid te zeggen. Onze munt, de euro, is in handen van de EU. Binnen de muntunie is Nederland betalend lid van een transferunie, en de burger kijkt toe. Het is dus niet verwonderlijk dat een Nederlandse burger zich vergeten en machteloos voelt, zoals een Amerikaanse staalarbeider in de Mid-West die zijn baan naar China ziet verhuizen. Trump kon daar wat aan doen. Soevereiniteit is daar een begrip. 

De Nederlandse politiek doet weinig aan die uitverkoop, want soevereiniteit is een scheldwoord. Politiek gaat om macht, en macht komt voort uit organisatie. Hoe krijgen we macht terug bij burgers en hun verkozenen? Elke beweging of partij die in Nederland iets wil veranderen, moet eerst machtsrelevant worden. Bij Trump ging dat door een verkiezingsoverwinning, niet door het presenteren van The Apprentice. In Nederland kom je niet verder dan een deel van de machtskoek in Den Haag, een positie van waaruit je verder gaat. Je krijgt een podium, de Tweede Kamer, dat eigenlijk het politieke toneel is. Via een beweging kun je van buitenaf invloed uitoefenen, maar je kunt de Haagse besluitvorming niet vervangen door buitenparlementaire gespreksgroepen.

Een ongelijke strijd

Een anti-establishmentpartij wordt nooit met open armen ontvangen. Integendeel. De gevestigde macht zit rustig te borrelen en dan komt er een buitenstaander aan. In Amerika dacht het establishment in 2016 dat Trump een grapjas was, maar dat gevoel ging snel voorbij. De gevestigde macht heeft hem nooit aanvaard. In Nederland wordt de dwarsligger omgeven door geheven vingers, zeker als deze komt van de rechterzijde. De tegenkrachten zijn niet te onderschatten.

Trump nam het op tegen vrijwel alle gevestigde machten, en wel allen tegelijk: Bureaucratisch Washington DC, mediaoligarchen, Big Tech, Wall Street, Hollywood, Big Pharma. Dat is een enorm front, en hij werd overal tegengewerkt. Misschien is het in Nederland verstandiger wat selectiever te zijn in het aantal doelwitten. En doelgerichter dan Trump te zijn, zeker in een maatschappij met hunkering naar gezellig koffiedrinken.

De Amerikaanse media verzorgde "berichtgeving" die voor ruim 90% negatief was. Eigenlijk was het een groot opinieoffensief tegen Trump. Nederlandse opiniemakers koesteren vreemd genoeg ook de "discussie" met de "heersende mening". Wie afwijkt is een rare snuiter. Een anti-establishmentpartij ontkomt er in het publieke debat niet aan om in te breken in het publieke omroepbestel. En zo het evenwicht op de opiniemarkt te herstellen.

In het belang van de burger

Maar welke methode dan ook, het is essentieel te werken vanuit het perspectief van de burger. Deze voelt zich vaak machteloos. In de zorg heeft Nederland 6 IC-bedden per 100.000 inwoners; in Duitsland 29. Dat is een groot verschil, ontstaan door de kaalslag die VVD en PvdA hebben aangericht. Misschien nuttig daar even aan te herinneren, zeker nu deze partijen weer met grote beloften komen. Het klimaatbeleid is duur, overdreven en ineffectief. De boerenstand en het platteland zijn de dupe, maar dat deert de Randstedelijke elite niet. Klimaattafels hebben het gezond verstand afgeschaft. Tijd dat dit terugkeert, met betere voorstellen voor de energiemix van Nederland, met daarin gas en kernenergie. Te grote immigratie veroorzaakt veel problemen waar de elite blind voor is, zoals woningnood door stijgende huren en hogere koopprijzen. Immigratie afremmen is een beter bod dan de Nederlandse bodem onder een betonplaat leggen. De euro is onhoudbaar, dat zien gelukkig steeds meer partijen. Laat partijen met dit voortschrijdend inzicht samen voorstellen maken hoe we van de euro afkomen.

Soevereiniteit is nooit absoluut, ook niet in de VS. Maar het is zeker geen nul-factor die de bureaucratische elite ervan maakt. Veel verkozenen zijn was in de handen van topambtenaren. En de Haagse politiek heeft intussen zoveel macht uitbesteed aan overlegstructuren, NGO´s, klimaattafels en de EU dat het de burger machteloos heeft gemaakt. Progressief Nederland wil problemen aanpakken door macht verder te centraliseren, het liefst in onzichtbare polder organisaties met vergadermanagers. Conservatieven willen het liefst zo weinig mogelijk macht, en zoveel mogelijk bij de burger laten. Bijvoorbeeld door referenda over kernproblemen. Maar nu is er geen enkele correctie.

Elites denken altijd alles beter te weten, met D66 en GroenLinks op de eerste rij, en de NPO die de eenheidsmening uitdraagt. Maar ik vertrouw toch liever op de burger. En diens gezond verstand. De burger stemt met oog op de eigen portemonnee. De elites voeren beleid met geld van anderen. En niets is makkelijker dan dat.

Op de hoogte blijven?

Ontvang de wekelijkse mail van Thierry